Tegen de wind in denken

Toen ik deze week aan een vriend meldde dat ik het plan had opgevat om enkele dagen te gaan uitwaaien aan zee, stuurde hij mij via Whatsapp volgende bemoedigende boodschap: “Geniet ervan. Waai goed uit, blijf tegen de wind in denken”.

Als het over justitie gaat is het misschien zelfs een morele plicht om tegen de wind in te denken, maar het is niet eenvoudig en wie dat doet trapt al snel op zere tenen en moet niet op sympathie rekenen.

Het Belang van Limburg pakte maandag op de voorpagina uit met de mededeling dat justitie geen geld meer heeft om o.m. tolken en takeldiensten te betalen. “Van toxicologen tot slotenmakers, van wetsdokters tot takeldiensten. Externe diensten die voor Justitie werken worden op dit moment niet betaald. Het jaarbudget is opgebruikt. De openstaande facturen lopen bij verschillende bedrijven tot in de tienduizenden euro’s” (HBvL, 9 november).  Dat bericht kan verontrusten, want die “externe diensten” zijn wel cruciaal voor de goede dagelijkse werking.  Het heeft bovendien een ergerlijk déjà-vu gevoel. Precies twee jaar geleden –herlees de blog van 6 november 2024 – was het al voorpaginanieuws in de Tijd, waar te lezen viel: “justitie kan honderden tolken, wetsdokters en andere deskundigen niet meer betalen. Het overheidsdepartement komt daarvoor 20 miljoen tekort”. Wat later werd toen bekendgemaakt dat bij de begrotingsopmaak voor 2025 het budget werd verhoogd om de opgelopen achterstallige vorderingen op te vangen. In de begroting voor 2026 is gewerkt met een verdere indexering en aanpassing van die werkingsmiddelen. En toch is ook nu weer begin november het geld op. Dat wijst op iets structureels. Wanneer iemand dan de woorden “slecht beleid” in de mond neemt, denkt die dan tegen de wind in? 

Is er iets positiefs aan die jarenlange malaise? Ondanks alles is het systeem nog niet ingestort. De tolken blijven toch verder werken en de gerechtsartsen blijven uit idealisme nog prestaties leveren. Dat is op zichzelf wel bemoedigend, maar die structurele kwetsbaarheid is onaanvaardbaar.

Deze week trok gerechtsjournalist Joris van der Aa in De Morgen zijn geliefkoosde blik over de wondere wereld van de advocatuur nog eens open (“Wie pakt de roofdieren in toga aan ?”, De Morgen, 7 november). Hij begint met volgende bemoedigende vaststelling: “Het overgrote deel van de 20.000 advocaten die in ons land rondlopen, bestaat uit integere mensen die het vuur uit hun sloffen lopen voor hun cliënten. Een kleine minderheid gedraagt zich als roofdieren in toga en wordt zelden een strobreed in de weg gelegd”. Het artikel handelt verder, geheel in de lijn van de verwachtingen, over die kleine minderheid die zich zou bezondigen aan aanstootgevende zelfverrijking. De journalist verwijst naar een (gewezen) Antwerps advocaat die zich in februari voor de strafrechter moet verantwoorden  omdat hij – volgens de journalist -  meer dan 100 slachtoffers maakte “van wie hij ruim 10 miljoen wist te stelen” en hij vervolgt: “Ook de Antwerpse Orde van advocaten wordt gedagvaard, omdat zij haar deftige confrater jarenlang zijn gang liet gaan ondanks een karrevracht aan klachten”. De betrokken journalist, die graag tegen de wind in denkt, merkt fijntjes op dat zij “bij de balie in Antwerpen ze uit hun winterslaap lijken te ontwaken, maar bij de Orde van advocaten in Gent zijn ze nog niet wakker”. Om die laatste straffe bewering kracht bij te zetten verwijst hij naar een advocaat die strafrechtelijk veroordeeld is maar toch geen tuchtstraf kreeg “omdat de slapende stafhouder in Gent de zaak had laten verjaren”. Dat zijn behoorlijk straffe standpunten, die – toch minstens voorlopig- zonder reactie bleven. Ofwel zijn de beweringen van de journalist verzonnen en dan is het de verdomde plicht van de betrokken balies om hierop met harde en duidelijke stem te reageren. Ofwel zijn de aangehaalde feiten correct en dan dient de balie als publieke overheid toelichting te geven en transparant te duiden, net zoals de advocatuur om verantwoording vraagt wanneer er disfuncties zijn bij de magistratuur. Het kan natuurlijk ook zijn dat de feiten pakken genuanceerder liggen, maar ook dan is stilzwijgen geen optie. Is het tegen de wind in denken wanneer in die omstandigheden het stilzwijgen als onbehoorlijk bestuur aanvoelt en in ieder geval het imago van de advocatuur aantast?

Net deze week laat de Limburgse Stafhouder in een interview in het Belang van Limburg (7 november) zijn licht schijnen over justitie: “Er zijn ongetwijfeld goede intenties, maar het op het terrein blijven veel problemen bestaan.” Hij ziet verschillende structurele uitdagingen (o.m. de gevangenissen)  waarvoor oplossingen nodig zijn. “Daar moet Justitie de komende jaren prioritair werk van maken. Als je dat probleem niet oplost, ettert de wonde verder”. Is het tegen de wind in denken dat die aanbeveling ook geldt voor de balie?